Domy jak słoneczne karuzele

Dla tych, którzy uwielbiają się opalać i wygrzewać na balkonie lub tarasie w lato lub złapać jak najwięcej światła słonecznego okresie zimowym.

Tzw. domy obrotowe, zwane również heliotropami, obracają się do Słońca. Ich ideą generalną jest – podpatrzony w naturze i typowy dla roślin – heliotropizm, co oznacza – ni mniej, ni więcej – tylko obracanie się i ustawianie w kierunku Słońca. Budynki – heliotropy podążają za Słońcem i starają się wykorzystywać jego energię w maksymalny możliwy sposób. Dzięki temu są samowystarczalne energetycznie.

O co chodzi w domach obrotowych?

W praktyce domy obrotowe obracają się bardzo powoli i analogicznie do typowej karuzeli – są w stanie obrócić się o 360 stopni. Z reguły znajdują się w takim dookolnym ruchu cały czas – przez całą dobę i przez siedem dni w tygodniu. Obracając się zmieniają odpowiednio swoje położenie tak w ciągu doby, aby jak najlepiej wykorzystać docierające do budynku promienie słoneczne – światło słoneczne oraz czerpaną z niego energię. Chodzi tu właśnie o jak najlepsze wykorzystanie energii słonecznej oraz warunków nasłonecznienia. Gdy potrzebny jest nam cień i chłód – dom ustawia się stroną bez przeszkleń. Kiedy zaś chcemy we wnętrzu budynku uzyskać więcej światła słonecznego oraz transportowanego wraz z nim naturalnego słonecznego ciepła – dom ustawia się przeszkloną stroną ku Słońcu.

Generalna zasada jest taka, że obracanie się domu ma na celu uzyskanie jak najdłużej naturalnego oświetlenia we wnętrzu budynku. Dom śledzi dobowy ruch Słońca, czyli śledzi kierunek padania światła słonecznego. Dodatkowo chodzi także o jak najlepsze możliwości naładowania ogniw fotowoltaicznych, w które praktycznie zawsze wyposażony jest typowy dom obrotowy. Kiedy dom obraca się ku Słońcu, systemy fotowoltaiczne są lepiej nasłonecznione i bardziej wydajne.

Domy obrotowe wykorzystują mechanizm określany jako tracker solarny. Jest to urządzenie, które śledzi pozorny ruch Słońca na niebie i stara się ustawić dom pod jak najlepszym kątem względem padających w danym momencie promieni słonecznych.

Konstrukcja domu obrotowego

Co ciekawe, głównym elementem konstrukcyjnym domu obrotowego zawsze jest stalowy cylinder w jego wnętrzu, stanowiący jego oś – centralny filar. To cylinder pozwala, by dom mógł się obracać. Dom osadzony jest z reguły na wielkim łożysku w środkowym punkcie gmachu gdzie jest cylinder obrotowy. Do płynnego i bardzo powolnego ruchu obrotowego domu wykorzystywany jest silnik elektryczny. Mechanizm obrotowy może być umieszczony na poziomie piwnicy albo w ogóle poniżej całego domu. Silnik obraca dom np. o 7,5 stopnia co pół godziny.

Niebagatelnym problemem jest to, w jaki sposób skutecznie podpiąć instalację elektryczną, wodną i kanalizacyjną do domu obrotowego. Jest to możliwe właściwie tylko we wnętrzu centralnego cylindra.

Przykłady domów obrotowych na świecie

Pierwszy na świecie dom obrotowy, a dokładniej prototyp takiego rozwiązania, powstał w Transferzentrum für angepassten Technologien w Rheine, w Niemczech i nosi nazwę Drehsolarhaus.

Prototyp domu obrotowego – Drehsolarhaus w Rheine
https://de.wikipedia.org/wiki/Drehsolarhaus


Kolejny – tym razem realnie wykorzystywany i zamieszkiwany dom obrotowy – powstał w 1994 roku we Fryburgu Bryzgowijskim, czyli również w Niemczech. Jest to dom mieszkalny architekta Rolfa Discha i chyba właśnie ten dom większość znawców tematu uznaje za pierwszy dom obrotowy. Dom Rolfa Discha ochrzczony został po prostu imieniem Heliotrop. Ta jego nazwa własna oznacza dosłownie „podążający za Słońcem”.

Heliotrop we Fryburgu Bryzgowijskim na terenie Niemiec
https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Heliotrop_(budynek)

Następny dom obrotowy wybudował w 1997 roku w miejscowości Heuchelheim (w niemieckiej Hesji) Heinrich Rinn, tamtejszy stolarz. Marzył o nim przynajmniej od lat 80-tych XX wieku. Heinrich Rinn już wówczas stworzył projekt swojego domu obrotowego, a ideę opatentował. Na realizację projektu nie miał jednak jeszcze wówczas finansów ani czasu i dlatego dom wybudował dopiero w roku 1997. Dom Heinricha Rinna – nazywany DrehHaus – co pół godziny obraca się względem swojej osi o 7,5 stopnia, co oznacza, że co minutę przesuwa się on o 2 cm.

DrehHaus – pierwszy obracający się dom Heinricha Rinn’a w Heuchelheim na terenie Niemiec
https://www.muratorplus.pl/inwestycje/inwestycje-mieszkaniowe/dom-pasywny-ktory-sie-obraca-maksymalnie-energooszczedny-i-ekonomiczny-dom-aa-Xz1U-M2Hw-qpG1.html

Tak wyglądały początki heliotropów w światowej architekturze. Obecnie – od roku 2009 – kolejne domy obrotowe budują synowie Heinricha Rinna w ich rodzinnym Heuchelheim. We wspomnianym roku 2009 wybudowali DrehHaus II, który co 5 minut lekko się obraca. Bracia Rinn postanowili projektować i budować domy z gatunku heliotropów na sprzedaż oraz generalnie popularyzować typ domu obrotowego w Niemczech i na świecie.

DrehHaus II – obracający się dom braci Rinn w Niemczech
fot. Andrzej T. Papliński
https://www.muratorplus.pl/inwestycje/inwestycje-mieszkaniowe/dom-pasywny-ktory-sie-obraca-maksymalnie-energooszczedny-i-ekonomiczny-dom-aa-Xz1U-M2Hw-qpG1.html
Konstrukcja z łożyskiem w piwnicy domu obrotowego braci Rinn w Heuchelheim na terenie Niemiec
https://www.muratorplus.pl/inwestycje/inwestycje-mieszkaniowe/dom-pasywny-ktory-sie-obraca-maksymalnie-energooszczedny-i-ekonomiczny-dom-aa-Xz1U-M2Hw-qpG1.html

Warto zajrzeć również na stronę internetową rodzinnej firmy Rinn’ów, aby zapoznać się z ich najważniejszymi projektami – dawniejszymi oraz najnowszymi: https://www.drehhaus.de/en/home.php

Inny współcześniejszy już przykład to Casa Rotativa – czyli Dom Obrotowy – w Portugalii, na obrzeżach miasta Coimbra, wybudowany w roku 2019 przez architekta Pedro Bandeirę. Budynek wykonuje pełen obrót o 360 stopni.

Casa Rotativa – Dom Obrotowy na obrzeżach portugalskiego miasta Coimbra
(widok domu oraz panorama ogólna budynku i jego otoczenia)
https://sztuka-architektury.pl/article/11994/projekt-domu-ktory-kreci-sie-razem-ze-sloncem

Inną formą domu obrotowego, czy raczej pół-obrotowego, jest dom w Czechach zwany „Robo-Hobbit”, postawiony przez Bohumila Lhotę. Jego budowa została sfinalizowana w 2002 roku, choć jego projekt jest o ponad 20 lat starszy. Lhota zaczął bowiem budować swój dom w 1981 roku. Właściciel budynku może obrócić jego górną kondygnację nie o pełne 360 stopni, ale o 180 stopni.

Obrotowy dom Bohumila Lhoty w Czechach, znany pod nazwą własną „Robo-Hobbit”
https://blaber.pl/lifestyle/najbardziej-zadziwiajace-domy/

Podobnie tylko o 180 stopni obraca się Casa em Movimento – dom wybudowany w Portugalii przez architekta Manuela Vieirę Lopesa, tak samo – jak Casa Rotativa – usytuowany w miejscowości Coimbra.

Przykłady domów obrotowych w Polsce

W Polsce obrotowy dom znajdziemy również!

Wybudował go we wsi Wielogłowy (w powiecie nowosądeckim, w województwie małopolskim) były górnik z Trzebini, a obecnie właściciel firmy transportowej – Paweł Kozera. Sam Kozera inspirował się domami obrotowymi z Niemiec, gdzie po raz pierwszy spotkał się z tym wyjątkowym rozwiązaniem architektonicznym. Dom Kozery stał się ogromną atrakcją turystyczną Wielogłów. Nic dziwnego. Z pewnością ten pierwszy dom obrotowy w naszym kraju warto zobaczyć, by może na jego wzór zbudować swój własny dom obrotowy?

Dom obrotowy Pawła Kozery w Wielogłowach
https://mapy.eholiday.pl/galeria-wieloglowy-chelmiec-nowy_sacz,40666.html?view=popup

image_pdfimage_print